Karahanlılar (Farsça: قراخانيان Qarākhānīyān ya da خاقانيه Khakānīya), 840 - 1212 yılları arasında Orta Asya ve günümüz Doğu Türkistan toprakları üzerinde hüküm sürmüş Türk devletidir.

Bazı tarihi kaynaklarda bu Krallık, İlekhan Krallığını olur, bulunan maden paraların bir çoğunda tipik "İlek (Iilik, elik, vs)" bir sözü vardır, İslâmi kaynaklarda, örneğin Ali ibn al-Athir o hanedanın ismini, al-Hāqaniya, al-Hāniya veya al-Āfrāsiyā diye tanımlamıştır.
,Siyasi Tarih

slamiyet'i topluca kabul eden ilk Türk devletidir. 10. yüzyılda yaşayan Arap gezginci ve bilgin İbn Fadlan , Ahmad ibn Fadlān ibn al-Abbās ibn Rašīd ibn Hammād) 960 yılında yaklaşık 200,000 çadırlı Türkler ( Karahanlılar) İslâm dinini benimsemiştir diye aktarmıştır[2] Kurucusu Bilge Kül Kadir Han, Müslüman olduktan sonra adını da Abdülkerim Satuk Buğra Han olarak değiştirmiştir. Satuk Buğra Han 955 (Hîcrî 344) yılında Kaşgarlı Mahmut'un Divân-ı Lügati't-Türk'te " اَرتُج artuç: Ardıç. Kaşgar'da bu adta iki köy vardır."[3] diye bahsettiği altın Artuç köyünde gömülmüştür.[4] O zamanlar Kaşgar'ın kuzeyinde iki tane Artuç (Atuş, Artux) isminde köy vardı, birisinin adı altın[5] Artuç ikincisi üst Artuç'dır. Hakikaten günümüzde hâlâ Kaşgar'ın kuzeyinde Artuç (Artux) isminde bir ilçe vardır.

Karahanlılarda Yönetim Terimleri

* tégin: Hükümdar oğlu
* Muhtesib: Kadın
* Tamgacı: Mühürdar
* agıcı: ipek kumaşları muhafaza eden kimse, hazinedar
* Bitikçi: İç ve dış yazışmalara bakan
* imga: Taşradaki gelir giderlere bakan(doğu karahanlılarda)
* Amil: Taşradaki gelir giderlere bakan(batı karahanlılarda)
* Kökyuk: Muhtar
* Eşkinci: Ulaşım ve posta işlerine bakan
* kadıncı: Bilge Kül Kadir
* turbı: yâver, yardımcı
* térig: Ahaliden toplanan vergi (tirik)
* térnek: dernek, işlerini konuşmak için ulusun toplandığı yer.[6]

Karahanlılarda verilen ünvanlar

* Kunçuy: Hatun'dan bir derece aşağı kadın, bilge, prenses
* Kara: Hakanlı hanlarına verilen ungun (ünvan)
* Kül Tégin: Hakanlı ailesi çocuklarına verilen adlardan
* Çagrı Tégin: Hakanlı ailesi çocuklarına verilen adlardan
* Bekeç: Tekinlerin, Han oğullarının sanı
* Sagun: Karluk büyüklerinin ungunu (ünvanı)
* Sökmen: yiğitlere verilen ungun (ünvan)
* Kadır Han: Hakanların sert ve çetin olanına verilen ungun (ünvan)

Karahanlılarda askeri terimler

* tura: kalkan, siper
* turag: sığnak
* tugrağ: Hakan tarafından savaş zamanında askere verilen at
* tutgak: atlı bölük

Karahanlı Devleti, Aral Gölü'nden Batı Çin ve Moğolistan adacıklarına kadar uzanan bir coğrafyada hüküm sürmüştür.

Kültür ve Uygarlık

slam'ın kabulü sonrasında Karahanlılar Arap Alfabesini benimsemişlerdir.

Ribat (Taşrabat) adı verilen kervansaraylar yapılmıştır. Tuğla ve kerpiç ağırlıklı olduğu için günümüze enkazları kalmıştır. Türk-İslam sentezi olarak Kümbetler ilk bu dönemde görülür.

Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig (Mutluluk Bilgisi), Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lügatit-Türk (Büyük Türk Sözlüğü), İmam-ı Ebü'l-Fütuh Abdülgafur'un Tarih-i Kaşgar (Kaşgar'ın Tarihi) adlı çalışmaları bu dönemin en önemli yapıtlarıdır. Aşkiyaş adında özel yemek evlerini kullanmışlardır.

* benek (بنك) isminde bakır para kullanmışlardır.

Soyu,Menşei
Karahanlı Devletinin menşei 'Yağma Boyu'na dayanabilir diyebiliriz.Çünkü;Karahanlıların kullanmış olduğu Buğra Han ünvanını Yağma Boyu'da kullanmıştır.Yağmalara 'Kara Yağma'da denirdi.Kara:Sert,acımasız,güçlü,muktedir anlamlarına gelmektedir.

Ordu yapısı
Ordu iki temel birimden oluşurdu:

* 1. Hassa Ordusu
* 2. Eyalet Ordusu
* 10 kişilik orduya otağ,100 kişilik orduya haly,1000 kişilik orduya subaşı denilirdi. Mola yerlerine de "toy" denilirdi.